Cẩm nang cho bố mẹ & thầy cô
Tóm tắt nhanh
STEAM là Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán. Với trẻ 4–8 tuổi, đó không phải năm môn học mà là một cách tò mò: quan sát, thử, đoán, làm lại. Trong Bài Học Mới, miền Làng Sáng Tạo có 10 cổng STEAM: ba cổng Khoa học, hai cổng Công nghệ, hai cổng Kỹ thuật, ba cổng Nghệ thuật; phần Toán nằm ở hai miền Toán riêng.
Mỗi cổng có một bài cho bé 4–6 tuổi và một bài "Khám phá sâu" cho bé 7–8 tuổi, mỗi bài 9 hoạt động theo ba bước Chạm thử, Nhìn hình, Tự nghĩ. Mỗi lứa tuổi có 10 bài STEAM, 90 hoạt động, và mọi bài đều miễn phí.
STEAM với trẻ 4–8 tuổi là gì?
Người lớn hay hình dung STEAM là lập trình, rô-bốt, thí nghiệm hoá học. Với trẻ mẫu giáo và đầu tiểu học, STEAM bắt đầu từ những câu hỏi rất đời thường: cây cần gì để lớn, vì sao trời mưa, cái cầu đứng được nhờ gì, pha hai màu ra màu gì, tiếng trống to hơn hay tiếng đàn to hơn.
- Khoa học là quan sát và đặt câu hỏi "vì sao": hạt nảy mầm, nước bay hơi, năm giác quan.
- Công nghệ là dùng công cụ cho đúng việc: cuốc, bánh xe, đồ điện, và cả việc ra lệnh cho rô-bốt đi từng bước.
- Kỹ thuật là làm ra một thứ đứng được, bay được: dựng tháp, bắc cầu, thả diều, rồi sửa khi nó đổ.
- Nghệ thuật là màu sắc, hoa văn, âm thanh: pha màu, tìm quy luật lặp, nghe cao thấp to nhỏ.
- Toán có mặt trong tất cả: đếm bước rô-bốt, đếm đơn vị lặp của hoa văn, so sánh nặng nhẹ. Hai miền Toán của Bài Học Mới dạy riêng phần này.
Điểm chung của cả năm chữ là thử nghiệm công bằng: chỉ đổi một thứ, giữ nguyên những thứ còn lại, rồi xem kết quả. Bé 7–8 tuổi gặp ý này nhiều lần ở các bài Khám phá sâu.
Vì sao là một làng quê Việt Nam?
Làng Sáng Tạo có đình làng với cờ đỏ sao vàng, ruộng lúa, giếng nước, Chùa Một Cột, Khuê Văn Các trên đảo thả diều, nhà tranh và lồng đèn Hội An. Bốn bạn thú của làng là Trâu Hiền, Gà Trống Gáy, Mèo Mướp và Ngựa Gió. Chúng mình chọn khung cảnh này vì STEAM gần nhất với trẻ khi nó nằm trong những thứ con từng thấy: hạt gạo trong bát cơm, cái giếng ở quê ông bà, con diều trên đê, bức tranh gà lợn ngày Tết.
Mỗi miền một văn hoá. Bố mẹ có thể xem thêm lộ trình tiếng Trung ở Núi Nǐ Hǎo. Làng Sáng Tạo chỉ có hình ảnh Việt Nam; Núi Nǐ Hǎo bên cạnh chỉ có hình ảnh Trung Hoa. Con đi từ miền này sang miền kia là thấy khác ngay, và không lẫn hai thứ với nhau.
10 cổng con học gì
| Cổng | Mảng | Bé 4–6 tuổi | Bé 7–8 tuổi · Khám phá sâu |
|---|---|---|---|
| 1. Ruộng lúa lớn lên | Khoa học | Cây cần nước và ánh nắng · Hạt nảy mầm thành cây · Cây lúa cho hạt gạo | Vòng đời cây lúa · Thử nghiệm công bằng: cây cần ánh sáng · Bộ phận của cây và việc của chúng |
| 2. Giếng nước và mây mưa | Khoa học | Nước sạch rất quý · Nước đá, nước và hơi nước · Mưa và nắng | Vòng tuần hoàn của nước · Nắng và gió làm nước bay hơi · Hơi nước gặp lạnh thành giọt nước |
| 3. Năm giác quan | Khoa học | Bộ phận giúp nhìn, nghe, ngửi · Nếm vị ngọt, chua, mặn · Sờ để biết mềm, cứng, nóng, lạnh | Giác quan nào cho ta biết · Bảo vệ mắt và tai · Giác quan của con vật |
| 4. Nông cụ và máy móc | Công nghệ | Dụng cụ nào cho việc nào · Bánh xe giúp chở đồ · Đồ dùng điện và an toàn | Đòn bẩy và điểm tựa · Ròng rọc đổi hướng kéo · Bánh xe lăn đỡ tốn sức |
| 5. Rô-bốt làm theo lệnh | Công nghệ | Lệnh mũi tên · Đếm bước của rô-bốt · Làm việc theo thứ tự | Viết chương trình tránh vật cản · Tìm và sửa lệnh sai · Vòng lặp |
| 6. Bắc cầu tre | Kỹ thuật | Tháp vững nhờ chân rộng · Hình tam giác trên cầu · Vật liệu làm cầu | Hình tam giác không bị méo · Các bước làm việc của kỹ sư · Hình dạng làm cầu chắc |
| 7. Diều sáo bay cao | Kỹ thuật | Gió làm vật bay · Các phần của con diều · Diều sáo kêu vi vu | Làm diều và đuôi diều · Thử nghiệm công bằng với diều · Gió nâng diều |
| 8. Pha màu tranh Đông Hồ | Nghệ thuật | Nhận biết màu sắc · Pha hai màu thành màu mới · Màu nhạt, màu đậm | Màu cơ bản và màu pha · Màu nóng, màu lạnh · Màu tự nhiên của tranh Đông Hồ |
| 9. Hoa văn trống đồng | Nghệ thuật | Quy luật lặp AB · Quy luật lặp ABB · Hình có hai nửa giống nhau | Tìm đơn vị lặp của hoa văn · Hoa văn trống đồng Đông Sơn · Đối xứng qua một đường thẳng |
| 10. Trống và đàn bầu | Nghệ thuật | Nhạc cụ và tiếng kêu · Tiếng to, tiếng nhỏ · Tiếng cao, tiếng thấp | Âm thanh do vật rung · Cao thấp: dây đàn và mặt trống · To nhỏ và thử nghiệm công bằng |
Một bài STEAM trôi qua thế nào
Lấy cổng 6, Bắc cầu tre, bài cho bé 4–6 tuổi. Bài có ba khái niệm: tháp vững nhờ chân rộng, hình tam giác trên cầu, vật liệu làm cầu. Mỗi khái niệm đi ba bước:
-
Bước 1 · Chạm thử
Kéo vào khay
"Tháp nào đứng vững?" Con kéo các khối vào khay, chọn tháp có chân rộng. Sai thì tháp đổ, con xếp lại.
-
Bước 2 · Nhìn hình
Tìm hình tam giác
Hình vẽ cây cầu tre: con chỉ ra những chỗ có hình tam giác. Tam giác là thứ giữ cầu không bị méo.
-
Bước 3 · Tự nghĩ
Chọn và giải thích
"Cầu nào chắc hơn, vì sao?" Con chọn, rồi đọc lời giải thích ngắn. Sai không trừ điểm, con xem gợi ý và thử lại.
Ba khái niệm, ba bước, thành 9 hoạt động, xong là một nhiệm vụ và một lần nhận ngọc. Bài Khám phá sâu của bé 7–8 tuổi ở cùng cổng hỏi tiếp: vì sao tam giác không méo còn hình vuông thì méo, kỹ sư làm việc theo những bước nào, hình dạng nào làm cầu chắc.
Bé 4–6 và bé 7–8 khác nhau chỗ nào?
- Bé 4–6 tuổi gọi tên và phân loại: cây cần gì, dụng cụ nào cho việc nào, màu nào pha ra màu nào, tiếng to hay nhỏ.
- Bé 7–8 tuổi hỏi "vì sao" và "nếu thì": vòng đời cây lúa, vòng tuần hoàn của nước, đòn bẩy và ròng rọc, vòng lặp trong chương trình rô-bốt, đối xứng của hoa văn trống đồng Đông Sơn, âm thanh do vật rung. Nhiều bài có một thử nghiệm công bằng.
- Hai bài ở cùng cổng dùng cùng bối cảnh nên anh chị em khác tuổi học cùng một chỗ, kể cho nhau nghe được.
Năm việc làm ở nhà, không cần mua gì
- Gieo hạt đậu vào hai cốc bông ẩm, một cốc để ngoài sáng, một cốc trong tủ. Mỗi sáng con xem và kể. Đó là thử nghiệm công bằng đầu tiên (cổng 1).
- Úp đĩa lên cốc nước nóng rồi cho con sờ giọt nước đọng dưới đĩa: hơi nước gặp lạnh thành giọt (cổng 2).
- Chơi rô-bốt người thật: con ra lệnh "tiến 3 bước, rẽ trái, tiến 2 bước", bố mẹ làm đúng từng lệnh, kể cả lệnh sai. Con sẽ tự tìm chỗ sửa (cổng 5).
- Dựng cầu bằng đũa và dây chun giữa hai cuốn sách, đặt cốc lên thử. Hỏi con cầu nào chắc hơn và vì sao (cổng 6).
- Pha màu bằng màu nước hoặc nước ép: đỏ với vàng, vàng với xanh. Rồi tìm quy luật lặp trên một chiếc chiếu hay cái rổ (cổng 8 và 9).
Câu hỏi thường gặp
STEAM trong game có thay thí nghiệm thật không?
Không. Trong game, đồ vật là đồ vật ảo; con hiểu ý tưởng và biết hỏi đúng câu. Hạt đậu, cốc nước, đôi đũa ở nhà mới là lúc bàn tay con chạm vào kết quả. Vì thế mỗi bài đều có gợi ý việc làm ở nhà.
Rô-bốt làm theo lệnh có phải học lập trình?
Là bước đầu của tư duy lập trình: ra lệnh theo thứ tự, đếm bước, tìm lệnh sai, và với bé 7–8 tuổi là vòng lặp. Không có ngôn ngữ lập trình, chỉ có mũi tên và một chú rô-bốt đi trên lưới.
Thầy cô dùng được bài STEAM cho lớp không?
Được. Trong góc soạn bài, thầy cô sao chép bài STEAM thành bài của mình rồi sửa cho hợp lớp.
Nội dung STEAM lấy từ đâu?
Do đội ngũ Bài Học Mới biên soạn quanh đời sống làng quê Việt Nam, với các khái niệm quen thuộc của khoa học tiểu học: cây cần ánh sáng, nước bay hơi và ngưng tụ, đòn bẩy, tam giác vững, pha màu, đối xứng, âm thanh do rung. Nội dung chưa được chuyên gia giáo dục độc lập thẩm định; chúng mình đang mời thầy cô góp ý.
Đọc thêm
Nguồn tham khảo
- Bộ Giáo dục và Đào tạo: Chương trình giáo dục mầm non, văn bản hợp nhất 01/VBHN-BGDĐT năm 2021 (PDF).
- UNESCO: nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia: Bảo vật quốc gia: Trống Ngọc Lũ.
- Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội: Chùa Một Cột.