Cẩm nang cho bố mẹ & thầy cô
Tóm tắt nhanh
Toán tư duy cho bé là những bài rèn cách nghĩ bên cạnh đếm và tính: số và đếm, so sánh, tách gộp số, quy luật, phân loại và logic, không gian và lập kế hoạch. Đây không phải một môn riêng trong chương trình phổ thông, mà là phần nền giúp con học Toán lớp 1 nhẹ nhàng hơn.
Với trẻ 4–6 tuổi, mỗi lần 10–15 phút là đủ. Con nên học qua đồ vật và hình vẽ trước khi gặp con số, theo phương pháp CPA.
Toán tư duy là gì?
Ở Việt Nam, “toán tư duy” thường dùng để chỉ những chương trình Toán cho trẻ nhỏ chú trọng cách suy nghĩ hơn là làm nhanh nhiều phép tính. Một bài toán tư duy hỏi con vì sao và còn cách nào khác, chứ không chỉ hỏi bằng mấy.
Ví dụ: thay vì “3 + 4 bằng mấy?”, bài toán tư duy hỏi “Dãy đỏ, xanh, đỏ, xanh… tiếp theo là màu gì?” hoặc “Trong bốn hình này, hình nào khác nhóm? Vì sao?”
Toán tư duy khác gì tính nhẩm?
| Toán tư duy | Tính nhẩm nhanh (ví dụ Soroban) | |
|---|---|---|
| Mục tiêu | Hiểu số, nhìn ra cấu trúc, suy luận | Tính đúng và nhanh |
| Dạng bài | Quy luật, phân loại, so sánh, tìm đường, lưới logic | Chuỗi phép cộng trừ |
| Cách học | Đồ vật, hình vẽ, câu hỏi “vì sao” | Luyện tập lặp lại, có thời gian |
| Dùng khi nào | Làm nền từ 4 tuổi | Có thể bổ sung khi con đã hiểu số |
Hai hướng không loại trừ nhau. Nhưng nếu phải chọn thứ tự, hãy để con hiểu trước rồi mới luyện nhanh.
Sáu nhóm kỹ năng toán tư duy cho trẻ 4–6 tuổi
Tên bài trong ngoặc là bài có thật trong Bài Học Mới, để bố mẹ dễ hình dung.
1. Số và đếm
Đếm đúng số vật, nhận biết số từ 0 đến 10 rồi đến 20, đếm xuôi và đếm ngược, biết số liền trước, liền sau. Ghi lại bằng vạch đếm cũng thuộc nhóm này. (Làm quen số 1, 2, 3; Số 0 và số 10; Đếm xuôi rồi đếm ngược; Thống kê các bạn thú.)
2. So sánh và sắp thứ tự
Nhóm nào nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau; tháp nào cao hơn; xếp số từ bé đến lớn và ngược lại. (Nhóm nào ít hơn?; So chiều cao hai tháp; Xếp số từ bé đến lớn.)
3. Tách và gộp số
Biết 5 gồm 2 và 3, gồm 4 và 1; chọn phép cộng đúng với một bức tranh; tìm số còn thiếu trong phép tính. Đây là nền của tính nhẩm. (Tách gộp các số đến 5; Ngôi nhà số 5; Chọn phép cộng từ hình; Tìm số còn thiếu trong phép tính.)
4. Quy luật
Nhận ra và tiếp nối dãy lặp: AB, ABB, AAB, ABC, rồi ABCD. Lên cao hơn là quy luật bằng số và quy luật xoay hình. (Quả nào còn thiếu? · AB; Bốn bạn nối đuôi · ABCD; Quy luật xoay mũi tên.)
5. Phân loại và logic
Tìm vật khác nhóm, ghép theo hai đặc điểm cùng lúc như màu và hình, rồi tới lưới logic nhỏ, nơi mỗi số chỉ xuất hiện một lần trên mỗi hàng và cột. (Hình nào khác nhóm?; Nối theo mẫu hai thuộc tính; Ô số không lặp · 4 × 4.)
6. Không gian và lập kế hoạch
Trái, phải, ở giữa; đi mê cung; ghép và xoay mảnh hình; đi theo một chuỗi lệnh như robot. Dạng bài cuối là bước đầu của tư duy lập trình. (Bên trái, bên phải, ở giữa; Dẫn ong về tổ; Xoay mảnh ghép cho vừa; Đi theo lệnh tìm đồ chơi.)
Toán tư duy theo độ tuổi
| Độ tuổi | Nên tập trung | Cách học |
|---|---|---|
| 4–5 tuổi | Đếm đến 10, nhiều hơn và ít hơn, hình cơ bản, quy luật AB, trái và phải | Gần như toàn bộ bằng đồ vật và trò chơi |
| 5–6 tuổi | Số đến 20, tách gộp trong phạm vi 10, quy luật ABC, phân loại hai thuộc tính, mê cung | Đồ vật kết hợp hình vẽ, bắt đầu viết số |
| 6–8 tuổi | Phép cộng trừ, toán có lời văn ngắn, lưới logic, chuỗi lệnh | Hình vẽ, sơ đồ và ký hiệu; quay lại đồ vật khi gặp ý mới |
Trong Bài Học Mới, bố mẹ chọn tuổi của con trong hồ sơ và game mở đúng lộ trình: bé 4–6 tuổi học 98 bài Toán nền tảng; bé 7–8 tuổi học 99 bài Toán riêng theo phạm vi lớp 2–3 (chương trình GDPT 2018).
Nếu con sắp vào tiểu học, xem những kỹ năng Toán nên có trước lớp 1 để chọn bài phù hợp, không cần học trước cả chương trình.
Sáu trò chơi toán tư duy làm được ở nhà
- Đi chợ đếm rau: cho con đếm số củ cà rốt, số quả cam trong túi. Hỏi thêm “túi nào nhiều hơn?”
- Chuỗi kẹp màu: xếp kẹp phơi đỏ, xanh, đỏ, xanh rồi để con xếp tiếp. Khi con làm tốt, đổi sang đỏ, đỏ, xanh.
- Hai cái cốc: 5 nắp chai, hai cái cốc. Con tìm hết các cách chia, rồi nói “5 gồm 2 và 3”.
- Phân loại đồ chơi: lần đầu chia theo màu, lần sau theo màu và kích cỡ. Hỏi “món này xếp vào đâu? Vì sao?”
- Robot đi lấy kẹo: bố mẹ làm robot, con ra lệnh “tiến 2 bước, rẽ trái, tiến 1 bước”. Đổi vai sau vài lượt.
- Vật nào khác nhóm: đặt ba chiếc thìa và một chiếc đũa lên bàn. Con chỉ ra vật khác nhóm và giải thích. Nhiều câu trả lời đều đúng nếu con có lý do.
Chọn chương trình toán tư duy cho con
Dù chọn lớp học, sách hay ứng dụng, bố mẹ có thể kiểm tra năm điều:
- Con được dùng đồ vật hoặc hình ảnh trước khi gặp con số không?
- Sai thì con được thử lại, hay bị trừ điểm và chạy đồng hồ?
- Bài có hỏi “vì sao”, hay chỉ dạy mẹo cho nhanh?
- Bố mẹ có xem được con đã học đến đâu không?
- Có quảng cáo, phần thưởng may rủi hoặc nút mua hàng làm con xao nhãng không?
Lộ trình 7 mức Toán trong Bài Học Mới
Toán có 33 cổng, mỗi cổng 3 bài: cổng 1–18 ở Thung Lũng Số Vui, cổng 19–33 ở Hẻm Núi Câu Đố. Bài xếp theo độ khó qua 7 mức, bài tính nhanh và bài tư duy đan xen nhau. Mỗi bài có 9 hoạt động theo ba bước Chạm thử, Nhìn hình, Tự nghĩ. Bé 4–6 tuổi có 98 bài:
| Mức | Cổng và số bài | Con luyện gì | Ví dụ bài |
|---|---|---|---|
| 1 | Cổng 1–2 · 4 bài | Số 0–3, quy luật AB, hình quanh bé | Làm quen số 1, 2, 3 · Hình học quanh bé |
| 2 | Cổng 2–6 · 12 bài | Số 4–6, đếm từng vật, nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau, trái và phải, trước và sau | Làm quen số 4, 5, 6 · Hai nhóm bằng nhau |
| 3 | Cổng 6–11 · 15 bài | Số 0–10, đếm xuôi và ngược, tách gộp đến 5, mê cung, quy luật ABB và ABC, so chiều cao | Tách gộp các số đến 5 · Dẫn ong về tổ |
| 4 | Cổng 11–17 · 20 bài | Số chẵn, chia một số thành hai phần, quy luật bằng số, tìm điểm khác, thống kê, phép cộng từ hình, xếp số | Thống kê các bạn thú · Chọn phép cộng từ hình |
| 5 | Cổng 18–24 · 21 bài | Ma trận hình, nối số đến 20, xoay hình, dò đường, domino, đọc cân, quy luật ABAC | Nối số từ 1 đến 20 · Đọc cân trái cây |
| 6 | Cổng 25–30 · 18 bài | Chuỗi lệnh, lưới logic 4 × 4, chồng lưới hình, chia đều, so sánh tổng, tìm số còn thiếu, biểu thức cùng giá trị | Đi theo lệnh tìm đồ chơi · Tìm số còn thiếu trong phép tính |
| 7 | Cổng 31–33 · 8 bài Thử thách | Số lẻ đến 31, máy cộng và trừ, cân nối tiếp, lưới số 5 × 5 | Cân nối tiếp · đổi vật · Thử thách lưới số · 5 × 5 |
Bé 7–8 tuổi đi trên cùng 33 cổng với 99 bài riêng theo phạm vi Toán lớp 2–3 (chương trình GDPT 2018). Mức 1 ôn số đến 100; mức 2 cộng trừ có nhớ trong phạm vi 100; mức 3 phép nhân, phép chia, bảng 2 và 5; mức 4 số đến 1000; mức 5 bảng nhân chia 6–9, phép chia có dư, một phần hai, một phần ba; mức 6 bài toán hai bước, giờ, khối lượng, dung tích; mức 7 số đến 10 000 và 12 bài Thử thách.
Các bài mức 7 được gắn nhãn Thử thách. Con không cần làm hết; bố mẹ xem tiến độ trên Bảng Nhiệm vụ của bé.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tuổi nên học toán tư duy?
Khoảng 4 tuổi, khi con đã đếm được vài vật và thích xếp, ghép đồ chơi. Điều quan trọng là học qua chơi và đồ vật, không ép con ngồi làm bài.
Mỗi ngày nên học bao lâu?
Với trẻ 4–6 tuổi, 10–15 phút mỗi lần là đủ. Đều đặn mỗi ngày quan trọng hơn học dài. Một bài trong Bài Học Mới có 9 hoạt động, vừa với khoảng thời gian này.
Toán tư duy có giúp con thi vào lớp 1 trường chất lượng cao không?
Toán tư duy xây những nền tảng mà các bài đánh giá đầu vào thường cần: hiểu số, quy luật, phân loại, suy luận. Bài Học Mới không dạy mẹo làm đề và không hứa điểm số.
Con chưa biết đọc có học được không?
Được. Trong Bài Học Mới, bé chưa đọc vững có thể nghe hướng dẫn hoặc học cùng bố mẹ. Các bài toán tư duy chủ yếu dùng hình và đồ vật.
Đọc thêm
Nguồn tham khảo
- Bộ Giáo dục và Đào tạo: Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông; chương trình môn Toán (PDF do Đại học Cần Thơ lưu trữ).
- Bộ Giáo dục và Đào tạo: Chương trình giáo dục mầm non, văn bản hợp nhất 01/VBHN-BGDĐT năm 2021 (PDF).